Prezydent zapowiada korektę SCT w Krakowie. Co dokładnie może się zmienić?

W skrócie: korekta, nie likwidacja

Prezydent Krakowa Aleksander Miszalski zapowiedział przegląd zasad funkcjonowania Strefy Czystego Transportu (SCT). W lutym polecił przygotowanie szczegółowego raportu w ciągu dwóch tygodni. Jednocześnie odwołał ze stanowiska dyrektora Zarządu Transportu Publicznego (ZTP) Łukasza Franka, jednego z głównych autorów krakowskiej SCT. Wiceprezydent Łukasz Sęk zastrzegł jednak w Sejmie, że miasto rozważa poprawki, ale nie likwidację strefy.

Co zapowiada prezydent?

Aleksander Miszalski poinformował, że po zapoznaniu się z zastrzeżeniami dotyczącymi SCT przystępuje do prac nad korektą. Użył przy tym hashtagu #WielkaKorekta. Zapowiedział rozwiązanie, które pozwoli dbać o powietrze w Krakowie i odpowie na uwagi mieszkańców.

Jednocześnie odwołał Łukasza Franka z funkcji dyrektora ZTP. Obowiązki przejęła jego dotychczasowa zastępczyni, Magdalena Musiał. Franek kierował jednostką od 2019 r. i był współautorem założeń krakowskiej SCT.

Wypowiedź wiceprezydenta: korekty, nie likwidacja

Podczas posiedzenia Parlamentarnego Zespołu ds. Rozwoju Małopolski w Sejmie wiceprezydent Łukasz Sęk wyjaśnił, że miasto będzie zbierać pomysły i uwagi. Zastrzegł jednak: „Nie takich, które likwidują strefę czystego transportu, ale takich, które wychodzą naprzeciw specjalnym potrzebom czy takim sytuacjom, które w pierwotnym projekcie uchwały nie zostały przewidziane".

Sęk dodał, że zapowiedź nie jest nowa. Miasto już pod koniec 2025 r. deklarowało otwartość na zmiany po zebraniu danych z pierwszych miesięcy. Podkreślił, że straż miejska skupia się na pouczaniu. Na 260 wykroczeń wystawiono 11 mandatów.

Krytyka ze strony opozycji

Posłowie Prawa i Sprawiedliwości, w tym były minister infrastruktury Andrzej Adamczyk i poseł Łukasz Kmita, krytykowali obszar krakowskiej SCT. Kmita zwrócił uwagę, że strefa w Krakowie zajmuje około 200 kilometrów kwadratowych (obszar zbliżony do IV obwodnicy), podczas gdy w Warszawie to zaledwie 7 proc. powierzchni miasta. Adamczyk określił rozwiązania jako „fatalne" i zapowiadał dalsze działania po referendum odwołującym prezydenta.

Wiceprezydent Sęk odpowiedział, że obecny kształt SCT i jej granice oparte na IV obwodnicy wynikały z rekomendacji sejmiku województwa kierowanego wówczas przez PiS. Podkreślił także, że miasto ma ustawowy obowiązek wprowadzenia strefy po tym, jak Główny Inspektorat Ochrony Środowiska (GIOŚ) potwierdził przekroczenie norm jakości powietrza w Krakowie.

Sprzeciw aktywistów miejskich

Odwołanie Łukasza Franka wywołało sprzeciw aktywistów skupionych wokół Krakowskiej Organizacji Transportowej, Platformy Komunikacyjnej Krakowa i grupy Poglądy - To Się Zmienia. W liście otwartym do prezydenta podkreślili, że Franek był pierwszą osobą na stanowisku dyrektora ZTP, która realnie słuchała mieszkańców i pozostawała z nimi w kontakcie. Wymienili konkretne działania, które - w ich ocenie - poprawiły funkcjonowanie transportu zbiorowego, m.in. zwiększenie częstotliwości kursowania tramwajów oraz uruchomienie nowych połączeń.

Radna Aleksandra Owca (Razem) oceniła decyzję jako „poszukiwanie kozła ofiarnego". Radny Maciej Fijak (KO) stwierdził, że „wygląda na to, że zaczynają się paniczne ruchy", które „utwierdza przeciwników w tym, że mają rację, a zwolenników zniechęca".

Dane o emisjach: starsze diesle dominują

Pomiary prowadzone w 2019 i 2021 r. objęły ok. 100 tys. pojazdów. Badania wykazały, że samochody z silnikiem Diesla niespełniające normy Euro 5 (wyprodukowane przed 2011 r.) stanowiły 17 proc. pojazdów poruszających się po Krakowie, ale odpowiadały za 40 proc. emisji tlenków azotu. Pojazdy niespełniające normy Euro 6 (starsze niż z 2014 r.) to 26 proc. floty, które generowało 59 proc. całkowitej emisji NOx.

Diesle z normą Euro 4 i Euro 5 emitowały średnio 0,77 g/km NOx. W przypadku pojazdów spełniających normę Euro 6d było to 0,046 g/km - blisko 17-krotna różnica. Z pomiarów Polskiego Alarmu Smogowego wynika, że w 44 z 46 badanych lokalizacji w Krakowie stężenia dwutlenku azotu przekraczały nową normę 20 µg/m³, która zacznie obowiązywać w 2030 r.

Ograniczenie punktów obsługi SCT

Miasto porządkuje system obsługi Strefy Czystego Transportu. Od 1 lutego zamknięto punkty w Centrum Serenada oraz Galerii Bronowice. Od 1 marca zostaną zamknięte punkty w budynkach urzędu przy al. Powstania Warszawskiego 10, ul. Wielickiej 28a oraz os. Zgody 2.

Obsługa pozostaje w punktach prowadzonych przez Zarząd Dróg Miasta Krakowa (ZDMK): ul. Centralna 53 (pon.-pt. 8.00-15.30) i ul. Reymonta 20 (pon.-wt. 10.00-18.00; śr.-pt. 8.00-16.00) oraz przy parkingu P&R Górka Narodowa. Miasto tłumaczy decyzję spadkiem liczby wizyt i rosnącą popularnością obsługi online.

Koszty i wpływy ze strefy

Roczne koszty funkcjonowania SCT oszacowano na ok. siedem mln zł - informował zastępca dyrektora Wydziału Komunikacji Społecznej Urzędu Miasta Jan Machowski. Ewentualna nadwyżka wpływów, zgodnie z ustawą o elektromobilności, będzie mogła być wykorzystana tylko na oznakowanie strefy, zakup autobusów zeroemisyjnych, tramwajów i innych środków transportu zbiorowego oraz na finansowanie programów wsparcia zakupu rowerów elektrycznych.

Prezydent Miszalski zdecydował, że równowartość kwoty wpływów pomniejszonej o koszty funkcjonowania SCT przekazywana będzie gminom ościennym skupionym w Stowarzyszeniu Metropolia Krakowska z przeznaczeniem na wymianę starych pieców na węgiel i drewno oraz budowę parkingów P&R.

Kamery na wjazdach

ZDMK zamawia 35 nowych kamer, które mają zostać zamontowane na wszystkich wlotach do SCT. Otwarto oferty w przetargu - zgłosiła się jedna firma z Krakowa za prawie 800 tys. zł. Kamery mają pomagać strażnikom miejskim w egzekwowaniu zasad strefy poprzez porównanie numeru rejestracyjnego z bazą pojazdów uprawnionych. Nie ma możliwości wystawiania kar na podstawie samego zdjęcia z kamery.

Co dalej?

Prezydent ma przedstawić propozycje zmian po otrzymaniu raportu w ciągu dwóch tygodni od 11 lutego, czyli do ok. 25 lutego. Szczegóły nie są jeszcze znane. Władze miasta podkreślają, że zmiany będą dotyczyć poprawek, a nie likwidacji strefy - ta obowiązuje z mocy ustawy po stwierdzeniu przekroczeń norm jakości powietrza przez GIOŚ.

Gdzie sprawdzić status pojazdu i opłacić wjazd?

System weryfikacji pojazdów i opłat dostępny jest na stronie sct.zdmk.krakow.pl. Tam można sprawdzić, czy pojazd spełnia normy SCT, opłacić jednorazowy wjazd (2,50 zł/h) lub wykupić abonament miesięczny (100 zł w 2026 r.).